لطفا صبر کنید...

گنبد سلطانیه ؛ آدرس ، تصاویر و هرچه که قبل از رفتن باید بدانید !
امتیاز 0/5 از 0 نظر
0

1398/02/24

اگر از تهران به زنجان سفر کنید، حدود ۴۰ کیلومتر قبل از رسیدن به مقصد، شهر سلطانیه را می‌بینید؛ شهری تاریخی که گنبد سلطانیه به عنوان یکی از میراث زیبای جهانی یونسکو در ایران را در خود جای داده است. این گنبد فیروزه‌ای رنگ از دور همچون نگین فیروزه‌ای انگشتری می‌درخشد. این سازه، بزرگترین گنبد آجری جهان است (جالب توجه است که گنبد قابوس نیز به عنوان بزرگترین برج آجری جهان در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است ). گنبد سلطانیه همچنین بعد از کلیسای سانتا ماریای ایتالیا و ایاصوفیه‌ی استانبول ( جاذبه های گردشگری استانبول را در این ویدیو ببینید )، بزرگترین گنبد تاریخی جهان است. در سال ۲۰۰۵ این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. با کی سفر به این اثر جذاب و کمتر شناخته شده سفر کنید.

گنبد سلطانیه

گنبد سلطانیه کجاست ؟

اگر قصد دارید با خودروی شخصی خود از شمال غرب ایران به شهر سلطانیه بروید، لازم است ابتدا به زنجان سفر کنید. گنبدسلطانیه در مسیر آزادراه شماره‌ی ۲، که تهران  را به تبریز ( شهر تبریز را بشناسید ) می‌رساند، قرار دارد. دسترسی از زنجان به سلطانیه از طریق همین آزادراه هم امکان‌پذیر است. برای رسیدن به گنبد سلطانیه از غرب و جنوب غربی کشور باید از بزرگ‌راه شماره‌ی ۴۷ به این شهر بروید. از سایر مناطق ایران هم بهترین راه همان رسیدن به کرج، قزوین یا تهران ( شهر تهران را ببینید ) و سپس پیمودن آزادراه شماره‌ی ۲ است.

نامگذاری و جایگاه گنبد سلطانیه در ادبیات فارسی

گنبد سلطانیه در حقیقت نماد برتری جویی یا نماد شایسته سالاری است. سلطان محمّد خدابنده یا همان سلطان الجایتو شهر سلطانیه را در چمن‌زارهای سبز و خرّم جنوب رشته‌کوه البرز، بر سر راه گیلان و عراق عجم بنا کرد، چمن‌زارهایی که یادآور وطن آباء و اجدادی‌اش، یعنی چمن‌زارهای سبزِ شمال صحرای گبی در مغولستان بود. اون این شهر را در رقابت با بنای عظیم و زیبای شنب غازانی در تبریز ساخت؛ بنایی که غازان‌خان برادر بزرگ‌تر الجایتو در زمان سلطنتش بنا کرد و پس از مرگ نیز در آن به خاک سپرده شد. 

سلطان محمّد خدابنده در طول عمرش چندین‌بار تغییر دین داد؛ او در کودکی تحت‌تأثیر مادرش مسیحی بود و نیکولو نام داشت. بعدها به دین اسلام روی آورد و چندی میان مذاهب شافعی، حنفی و تشیّع سرگردان بود. امّا چیزی که محرز است او مسلمانی معتقد و استوار در دین شد و گنبد سلطانیه یادگار همین تغییر و اعتقاد راسخ به دین اسلام در دل سلطان است. او این گنبد را در دل امپراطوری ایلخانی ساخت، گنبدی باشکوه، نماد اعتقادی باشکوه.

گنبد سلطانیه

مطابقت گنبد سلطانیه با معیارهای یونسکو

گنبد سلطانیه با سه مورد از معیارهای ده‌گانه‌ی یونسکو مطابقت دارد:

معیار شماره‌ی ۲

به عنوان یک حلقه‌ی واسطه بین نمونه‌های اولیه‌ی دوران سلجوقی و دوران تیموری، گنبد سلطانیه یک عنصر مهم در شکل‌گیری معماری اسلامی در مناطق مرکزی و غربی آسیا است. این مسأله در ساختار دوجداره و همچنین به‌کار بردنِ ماهرانه‌ی مواد و جلوه‌های بصری در تزئینات داخلی نمایان شده است.

معیار شماره‌ی ۳

گنبد سلطانیه که پایتخت حاکمان ایلخانی بوده است، گواهی از تاریخ ایران در قرن‌های هفتم و هشتم قمری محسوب می‌شود.

گنبد سلطانیه

معیار شماره‌ی ۴

گنبد سلطانیه نشان‌دهنده‌ی پیشرفتی بزرگ در معماری ایرانی، مخصوصاً در دوران ایلخانی است. ویژگی‌هایی همچون ساختار مهندسی شده، ابعاد فضایی، اشکال معماری، تکنیک‌ها و الگوهای تزئینی در معماری ایرانی، گنبد سلطانیه را منحصربه‌فرد کرده‌اند.

گنبد سلطانیه نگین تاریخی فیروزه فام از دوران ایلخانی

گنبد سلطانیه، آرامگاه الجایتو (سلطان محمّد خدابنده)، از حاکمان ایلخانی ایران است. این ناحیه مدّت‌ها پایتخت ایلخانان بود و خود بنا از سال‌ ۷۰۲ تا ۷۱۲، با کار حدود ۳۰۰۰ نفر تکمیل شد. اهمیّت این بنا نه تنها در این است که یک نمونه‌ی ناب از معماری ایرانی است، بلکه از نظر سیر تحوّل معماری اسلامی نیز اهمیّت دارد. ساختمان اصلی گنبد یک منشور هشت ضلعی است که گنبدی فیروزه‌ای رنگ و زیبا همچون تاج بر روی آن قرار گرفته است. اطراف این مجموعه هم ۸ مناره‌ی باریک قرار دارد. مجموعه‌ی داخل بنا شامل سه بخش اصلیِ ورودی، تربت‌خانه و سردابه است؛ امّا قسمت ورودیِ اصلی در حال حاضر مسدود است.

جنبه‌های مهندسی و ریاضی این بنا می‌تواند برای بسیاری از افراد جالب باشد، امّا اهمیّت اصلی گنبد سلطانیه در دوجداره بودنِ گنبد است؛ نخستین گنبد دوجداره‌ی جهان. دلیل استحکام سازه در برابر آسیب‌های مختلفی همچون زلزله، طوفان و سیل نیز همین مسئله بوده است. تزئینات داخل مقبره که شامل مقرنس‌کاری، کاشی‌کاری، گچ‌کاری، کتیبه‌های تزئینی و نمادهای آجری است، به حدّی منحصربه‌فرد است که پروفسور آرتور اوفام پوپ، مستشرق معروف آمریکایی، این تزئینات را زیباتر از تزئینات تاج‌محل می‌داند.

گنبد سلطانیه

وزن تقریبی گنبد ۱۶۰۰ تن، ارتفاع آن ۵/۵ متر و قطر آن ۳/۶ متر است که بر روی ۸ دیوار و ۸ مناره قرار گرفته است. فاصله‌ی مرتفع‌ترین نقطه‌ی گنبد تا کف بنا نیز ۵۲ متر است.

نکات جالبی درباره‌ی این بنا وجود دارد، از جمله این‌که این بنا الهام بخش ساخت کلیسای جامع فلورانس ایتالیا است که از شاهکارهای تاریخ معماری جهان به حساب می‌آید. دیگر این‌که بنای گنبد سلطانیه نقطه‌ی عطفی در تاریخ معماری است، زیرا از لحاظ سبک معماری و هنر، کاملاً با هنر دوران سلجوقی متفاوت است. و در آخر این‌که از این بنا به‌عنوان ساعت آفتابی هم استفاده می‌شده است؛ به این صورت که شکل نورِ عبوری از پنجره‌های بزرگ سازه، بر روی دیواره‌های داخلی، بیان‌گر ساعت و زمان حدودی روز بوده است و این از ویژگی‌های عجیب و جالبِ این اثر تاریخی است.

گنبد سلطانیه

گفته می‌شود که الجایتو قصد داشته است پس از تکمیل ساخت بنا، اجسادِ امام علی (ع) و امام حسین (ع) را به این مکان منتقل کند. امّا به دلیل حرام بودنِ نبش‌قبر در اسلام، عُلما با این کار مخالفت کردند. پس از آن او در هنگام بازگشت از نجف، مقداری خاک از مزار امام علی(ع) را با خود به سلطانیه آورده است و با ترکیب کردن با خشت، بنای اولیه‌ی ساختمان تربت‌خانه را گذاشته است.

دلیل نام‌گذاری این قسمت از بنا به تربت‌خانه هم همین روایت تاریخی است. بر روی تمام دیواره‌های بنا، آیات قرآن به خطِّ ثلث و کوفی در کنار کتیبه‌های با ارزش مذهبی دیده می­شوند. نحوه‌ی چینش هندسی این نوشته‌ها نه تنها ارزش تاریخی و مذهبی دارد، بلکه برای علاقه‌مندان به ریاضیّات و هندسه هم بسیار جالب است. چینشِ هندسی مخصوص کلمه‌های الله، محمّد و علی به تنهایی بسیار زیبا ومنحصربه‌فرد هستند. علاوه بر این کلمات، اسامیِ سایر پیامبران و امامان نیز با استفاده از ترکیب کاشی و آجر در گوشه‌گوشه‌ی بنا دیده می‌شود.

گنبد سلطانیه

همان حوالی گنبد سلطانیه

سلطانیه شهری کوچک است که جمعیّتی حدوداً ۸ هزار نفره دارد. با این حال نه تنها یکی از آثار ارزشمند تاریخی را در خود جای داده است، بلکه دیدنی‌های جذّاب دیگری نیز در نزدیکی آن وجود دارند. توصیه‌ی کی سفر به شما این است که در هنگام سفر به این شهر برای دیدن اثر منحصربه‌فرد جهانی گنبد سلطانیه چرخی در داخل خود شهر هم بزنید. دو بنای جالب توجّه دیگر در سلطانیه وجود دارند، مقبره‌ی چلبی اوغلو و ملّا حسن کاشی. چیزی که تعجب هر گردشگری را در این بناها برمی‌انگیزد، این است که از هر کدام از این بناها، دو بنای دیگر هم دیده می‌شود.

بنای مقبره چلبی اوغلو

چلبی اوغلی  یکی از عارفان و سالکان صوفیه است که اصالتاً اهل ارومیه بوده، امّا در قونیه روزگار گذرانده است. گفته می‌شود که او در سلطانیه‌ی کنونی درگذشته و آرامگاه او در قرن هشتم در جنوب غربی شهر ساخته شده است. به‌خاطر کوچک بودنِ شهر، با ۱۰ دقیقه پیاده‌روی از گنبد سلطانیه می‌توان به این بنا رسید. نحوه‌ی چینش گورها در این بنا، یادآور حلقه‌ی ذکر صوفیه است؛ به طوری که قبر خود شیخ در وسط و قبر مریدان با توجّه به درجه و مرتبه‌شان در اطراف چیده شده است.

بنای مقبره چلبی اوغلو

آرامگاه ملا حسن کاشی

این شخص از عارفان قرن هفتم است که در سلطانیه درگذشته. بعدها شاه طهماسب بزرگ، به افتخار او آرامگاه زیبایی ساخته، امّا کار تزئینات داخلی بنا در دوران قاجار تمام شده است.

آرامگاه ملا حسن کاشی

ارگ سلطنتی

کلِّ مجموعه‌ی گنبد سلطانیه در واقع در وسط ارگی در وسط شهر قرار داشته است. این ارگ که کهن دژ هم نامیده می‌شده، دو بخش خندق و حصار دارد و مساحت آن در مجموع ۱۰ هکتار است. مجموعه‌ی ابواب‌البرّ که از آثار معماری مغولی و مربوط به عهد ایلخانی است در این ارگ قرار گرفته است که شامل مدرسه، دارالسیاده، خانقاه، دارالشفاء و بخش‌های دیدنی دیگری است. یکی از بخش‌های این ارگ، که توصیه‌ی کی سفر به شما است، موزه‌ی باستان‌شناسی در جنوب غربی ارگ است که در آن اشیایی مثل کاشی‌ها، سفال‌ها و سکّه‌های مسی و نقره‌ای از دوره‌ی ایلخانی به نمایش درآمده‌اند.

ارگ سلطنتی

سوغات سلطانیه

از جمله‌ سوغاتی‌های زنجانی که در نزدیکیِ گنبد یافت می‌شود، باقلوای زنجانی، چاروق‌دوزی، میوه‌های خشک، شیرینی شستی و چاقوی معروف زنجان است.

سوغات سلطانیه

سخن آخر

گنبد زیبای سلطانیه فقط یک اثر تاریخی نیست، بلکه یک نماد است. گنبد سلطانیه نماد پیروزی فرهنگ ایرانی بر خُلق و خوی وحشیِ مغولی است. فاتحان مغول که چند نسل قبل مساجد را تبدیل به اصطبل ستورانشان کرده بودند و کتابخانه‌های بزرگ و غنی ایران را می‌سوزاندند، حالا دست به کار شده و یکی از زیباترین آثار تاریخ معماری ایران را خلق می‌کنند. این گنبد نماد شکوه و وسعت فراگیر تمدّن ایرانی است. تمدّنی که نه به زور شمشیر، بلکه با سلاح قلم پیروز شد. گنبد سلطانیه نگین فیروزه‌فام تمدّن ایرانی است. به سلطانیه بروید و لذّت، تاریخ و هنر را توأمان درک کنید.

 

دسته ها:
}