لطفا صبر کنید...

کاخ گلستان تهران ؛ آینه ای از تاریخ ایران
امتیاز 0/5 از 0 نظر
0

1398/02/23

تهران ، پایتخت شلوغ ایران امروزه یکی از پیشرفته‌ترین شهرهای جهان به شمار می‌رود ؛ شهری که با برج‌های بلند و متروهای شلوغش شناخته می‌شود. اما نباید فراموش کرد که این شهر در ایران قرار دارد و این یعنی تاریخ کهنی در تاروپود شهر نهفته است. مجموعه بی‌نظیر کاخ گلستان مجموعه‌ای تقریباً ۴۰۰ ساله است در قلب پایتخت شلوغ ایران. این مجموعه توسط شاه طهماسب صفوی پایه گذاشته شد و تا دو قرن بعد از آن مرتباً دست‌خوش تغییرات بسیاری شد. در زمانشاه طهماسب، حصاری حکومتی در دل تهران قدیم ساخته شد، این حصار با چهارباغی که شاه عباس در آن ساخت و سپس دیوان‌خانه‌ای که به فرمان شاه سلیمان، فرزند شاه عباس به آن اضافه شد، نام چنارستان شاه‌عباسی را به خود گرفت.

اکنون از بناهای مربوط به عهد صفوی چیزی در این مجموعه باقی نمانده و قدیمی‌ترین بنای مجموعه‌ی کاخ گلستان مربوط به دوران حکومت زندیه است. اهمیت این کاخ با به سلطنت رسیدن آغا محمّدخان قاجار دوچندان شد. آغا محمّدخان پایتخت را به تهران انتقال داد و در همین کاخ، بر تخت مرمر رسماً تاج‌گذاری کرد. پس از او شاهان قاجاری تا ناصرالدین شاه، هرکدام متناسب با سلیقه و زمانه تغییراتی در این کاخ اعمال کردند؛ پس از ناصرالدین شاه در ساختار اصلی مجموعه تغییری ایجاد نشد، اما مجموعه شاهد مهم‌ترین وقایع تاریخی قرن گذشته‌ در ایران بود. از تاج‌گذاری شاهان قاجار و انقلاب مشروطه گرفته تا تشکیل مجلس مؤسسان، انقراض قاجار و شروع سلطنت پهلوی

کاخ گلستان

کاخ گلستان کجاست ؟

مجموعه کاخ گلستان در دل پایتخت ایران قرار دارد. برای دسترسی به تهران راه‌های مختلفی وجود دارد که عبارتند از:

مسیر جاده ای تهران

برای رسیدن به تهران از طریق جاده ها احتمالاً کار سختی در پیش نخواهید داشت چون با تقریب خوبی از تمامی شهرهای ایران، به سمت تهران راهنمایی خواهید شد. اما برای رسیدن به این شهر چند راه وجود دارد که هر کدام ویژگی‌های منحصربفردی دارند. بزرگ‌راه‌های شماره‌ی ۷۹، ۷۷ و ۵۹ که به ترتیب جاده های فیروزکوه، هراز و چالوس نامیده‌ می‌شوند، تهران را به مناطق شمالی کشور متصل می‌کنند. این جاده‌ها اغلب سرسبز و پر از جاذبه‌های بصری هستند. علاوه بر این جاده‌ها، سه آزادراه اصلی کشور که آزادراه‌های شماره‌ی ۲، ۵ و ۷ هستند، تهران را به ترتیب به شمال غرب کشور، غرب و جنوب غرب کشور و جنوب کشور متصل می‌کنند. برگ‌راه شماره‌ی ۴۴ هم که بزرگ‌راه سمنان نام دارد، راه ارتباطی پایتخت به شرق کشور است.

کاخ گلستان تهران

راه آهن تهران

برای سفر زمینی به تهران‌‌، استفاده از خطِّ راه آهن، گزینه‌ای با صرفه‌ی اقتصادی به حساب می‌آید‌‌. ایستگاه راه آهن واقع در میدان راه آهن، به متروی تهران نیز دسترسی دارد. و با توجّه به قرارگیری در طرح ترافیک اصلیِ پایتخت، رفت و آمد را آسان‌‌‌تر می‌کند‌‌. مشهد‌‌، اصفهان‌‌، شیراز‌‌ ، تبریز‌‌ ، یزد‌‌، مراغه‌‌، کرمان‌‌، گرگان‌‌، بندرعباس‌‌ ، ساری و اهواز از جمله شهرهایی هستند که از امکان سفر ریلی به تهران برخوردارند‌‌.

کاخ گلستان تهران

مسیر هوایی به تهران

امکان سفر هوایی داخلی به تهران از طریق فرودگاه مهرآباد که در غرب تهران واقع شده است فراهم است‌‌. این فرودگاه با ۶ ترمینال همواره میزبان مسافران هوایی شرکت‌های مختلف است‌‌. در سفر هوایی تهران عدم اطّلاع از شماره‌ی ترمینال، می‌تواند دردسرساز باشد‌‌. ترمینال شماره‌ی ۲‌‌، مقصد و مبدأ هواپیمایی‌های ایران ایرتور‌‌، معراج‌‌، نفت‌‌، آتا، قشم‌ایر و… است‌‌. پروازهای ورودی کیش‌ایر و زاگرس نیز در همین ترمینال به زمین ‌‌‌می‌نشینند، امّا پرواز‌های خروجی هردوی این ناوگان‌های هوایی از ترمینال شماره‌ی ۱ انجام می‌شود‌‌. ترمینال‌های ۴ و ۶ نیز به ترتیب میزبان پرواز‌های ورودی و خروجی دو هواپیمایی ماهان و آسمان هستند‌‌.

کاخ گلستان تهران

نامگذاری و جایگاه کاخ گلستان در ادبیات فارسی

گلستان نام یکی از تالارهای مجلّلی است که در قسمت ورودی مجموعه قرار دارد، نام این تالار به‌عنوان نام کل مجموعه برگزیده شده و این نشان از اهمیت این تالار دارد. زمانی که این مجموعه توسط شاه طهماسب بنیان گذاشته شد، با نام ارگ حکومتی تهران شناخته می‌شد؛ پس از ایجاد چهارباغ شاه عباس درون حصار شاه طهماسب و ساختن بنای دیوان‌خانه به فرمان شاه سلیمان، این بنا را چنارستان عباسی خواندند. امروزه این مجموعه با همان عنوان کاخ گلستان شناخته می‌شود.

کاخ گلستان تهران

مطابقت با معیارهای یونسکو

کاخ گلستان با سه مورد از معیارهای دهگانه‌ی یونسکو مطابقت دارد.

معیار شماره‌ی ۲

مجموعه کاخ گلستان نمونه‌ای بسیار چذاب از ادغام هنر و معماری ایرانی و اروپایی است و تکنولوژی‌های ساخت و ساز اروپایی مانند استفاده از قالب آهن برای تحمل بار بیش‌تر، در آن دیده می‌شود. کاخ گلستان نمونه‌ای از ترکیب هنرهای شرقی ـ غربی در ساخت بناها، ساختار معماری و تکنولوژی ساختمان‌سازی و منبع الهام هنرمندان و معماران ایرانی بوده است.

معیار شماره‌ی ۳

در مجموعه کاخ گلستان کامل‌ترین آثار معماری و هنر قاجار وجود دارد، بنابرین این مجموعه را می‌توان نشانی از تأثیر و قدرت هنر در دوران قاجار و بصورت کلی ساختارهای اجتماعی و سیاسی این دوران دانست.

کاخ گلستان تهران

معیار شماره‌ی ۴

کاخ گلستان از اولین بناهای ایرانی است که در دوره‌های ابتدایی تحولات اجتماعی و مدرنیزه شدن ساخته شد و هنر و معماری این دوره را نشان می‌دهد. نفوذ ارزش‌های هنری و معماری ایران باستان و همچنین تأثیری موقتی از غرب در معماری خاص این دوره‌ی میانی دیده می‌شود.

هر قسمت از کاخ گلستان ، شکوهی ماندگار

عمارت شمس العماره

این بنا از عمارت های معروف و زیبای مجموعه کاخ گلستان است که به فرمان ناصرالدین شاه قاجار، در ۵ طبقه ساخته شد و روزگاری بلندترین بنای تهران بود. این عمارت به تقلید از بناهای فرنگی ساخته شد و تا پیش از ساخته شدن سردر باغ ملی، نماد شهر تهران به حساب می‌آمد.

کاخ گلستان تهران

تالار سلام

تالار سلام یا تالار موزه، بزرگ‌ترین تالار مجموعه‌ی کاخ گلستان است. این تالار در دوران قاجار به دست صنیع‌الملک ساخته شده و ۸ ستون بزرگ در دو ردیف دارد که بار سقف را به دوش می‌کشند. عمده‌ترین تزئینات این تالار در زمان پهلوی انجام شد. محمدرضا شاه پهلوی در این تالار تاج‌گذاری کرد و بعد از آن زمان، این تالار برای پذیرایی رسمی از مهمانان سلطنتی مورد استفاده قرار گرفت. عمده‌ترین خصوصیت این تالار وجود تخت طاووس و تاج کیانی در آن بود، که در حال حاضر در موزه‌ی جواهرات ملّی نگه‌داری می‌شوند و فقط ماکتی از آن‌ها در تالار وجود دارد.

کاخ گلستان تهران

تالار آیینه

این تالار در کنار تالار سلام، و به دست صنیع‌الملک ساخته شده است. ضلع جنوبی تالار آیینه رو به سمت باغ گلستان دارد و سه اُرُسی بزرگ قوسی‌شکل رو به باغ درست شده‌اند. پیش از ساخت این تالار جای آن یک چهلستون چوبی مربوط به عهد صفوی قرار داشت. تالار آیینه شهرت خود را مدیون نقاشی زیبای کمال‌الملک، معروف به تالار آیینه است که ناصر‌الدین شاه را نشسته در تالار و رو به ارسی‌های سه‌گانه نشان می‌دهد.

کاخ گلستان تهران

ایوان تخت مرمر

ایوان تخت مرمر یا دیوان‌خانه یا ایوان دارالاماره، نام قدیمی‌ترین بنای مجموعه‌ی کاخ گلستان است. برخی قدمت این بنا را به عهد کریم‌خانی می‌رسانند. زمانی که آغا محمّدخان قاجار بر لطفعلی خان زند پیروز شد، و قصر وکیل شیراز را تخریب کرد، فرمان داد تا تزئینات قصر از قبیل پرده‌های منقّش، ستون‌های مرمر، درب‌های خاتم و آیینه‌های قدی را به تهران منتقل کردند و در این ایوان به کار گرفتند. در زمان این انتقالات، ایوان تخت مرمر دست‌خوش تغییرات زیادی شد.در این ایوان تختی مرمرین قرار دارد که بر دوش تعدادی غلام‌بچه و کنیز کنده‌کاری شده قرار گرفته است. پادشاهان قاجار بر این تخت تاج‌گذاری می‌کردند، رضا پهلوی هم بر روی این تخت تاج‌گذاری کرد. ایوان تخت مرمر در دوره‌ی قاجار محلِّ برپایی جشن‌های نوروز و مراسم‌های رسمی بود.

کاخ گلستان تهران

خلوت کریم خانی

در گوشه‌ی ضلع شمال غربی مجموعه قرار دارد و دیوار به دیوار تالار سلام است. این خلوت مربوط به عهد کریم خان زند است و بسیار گسترده‌تر بوده است. در دوران ناصرالدین شاه با ساخت تالار سلام قسمت عمده‌ی این خلوت ویران شد. این بنا در گذر میان باغ گلستان و ایوان تخت مرمر قرار داشته، و حوضی در مرکز آن ساخته شده که آب قنات شاهی را بیرون می‌داده است. دور تا دور بنا با کاشی‌‎های لاجوردی تزئین شده و باغ آن را احاطه کرده است. تختی مرمرین، بسیار کوچک‌تر از تخت مرمر اصلی نیز در این بنا قرار دارد. این تخت متعلّق به فتحعلی‌شاه بوده که در زمان ناصرالدین شاه، به خاطر تعمیرات و تغییرات در فضای اصلی کاخ از جای اصلی‌اش برداشته شده و در زمان جشن تاج‌گذاری محمّدرضا شاه به این مکان منتقل شده است. سنگ قبر ناصرالدین شاه قاجار هم در گوشه‌ی دیگر این بناست، سنگی که پس از انقلاب از روی قبرش در شهر ری برداشته و به این مکان منتقل شد. بر روی این سنگ مرمرین پیکر ایستاده‌ای از ناصرالدین شاه، حجاری شده است. تابلویی مشهور از حوضخانه‌ی این بنا توسط کمال‌الملک نقش شده است که اکنون در موزه مجموعه قرار دارد.

کاخ گلستان تهران

عمارت بادگیر

نام این عمارت از بادگیر بلندی که روی آن قرار دارد گرفته شده است. بادگیر این عمارت تنها بادگیر ایران است که تزئینات معرق آن را پوشش داده‌اند. در زیر این بادگیر حوضخانه‌ای قرار داشت که آب قنات شاهی در آن جاری بود و فضای عمارت را خنک می‌کرد. مظفرالدین شاه هم در این عمارت تاج‌گذاری کرده است.

کاخ گلستان تهران

تالار عاج

این تالار بعد از تالار آیینه قرار دارد و مسلم است که پیش از تالار سلام و آیینه ساخته شده است. این تالار را در زمان ناصرالدین شاه ساخته‌اند و در زمان حیاتش تغییراتی در آن ایجاد کرده‌اند. برخی نام آن را تالار آج می‌دانند؛ در زبان ترکی آج به معنای گرسنه است، این مدعا دلیل دیگری هم دارد و آن نام قدیمی‌تر این تالار است یعنی تالار سفره‌خانه. در عهد پهلوی این تالار مخصوص تشریفات و پذیرایی دربار از مهمانان خارجی بود.

کاخ گلستان تهران

کاخ ابیض

این کاخ به فرمان ناصرالدین شاه قاجار، برای جای دادن هدایای بی‌شمار سلطان عبدالحمید، سلطان عثمانی به شاه ایران ساخته شد. نمای بیرونی کاخ ابیض سپید است و به همین دلیل به این نام خوانده می‌شود. کاخ ابیض محل برگزاری جلسات هیأت دولت بوده است. امروزه این کاخ تبدیل به موزه‌ی مردم‌شناسی تهران شده و در معرض بازدید عموم قرار گرفته است.

کاخ گلستان تهران

تکیه دولت

تکیه دولت در ضلع جنوبی عمارت شمس‌الاماره قرار داشته و بعدها ویران شده و بانک ملّی شعبه‌ی بازار به جای آن ساخته شده است. تکیه‌ی دولت مجموعه‌ی بزرگی بوده که به روضه‌خوانی و اجرای تعزیه در ماه محرم اختصاص داشته و مردم زیادی را در خود جای می‌داده است. این عمارت به شکل دایره‌ای بزرگ در سه طبقه ساخته شده بود و در وسطش نیز سکویی تعبیه شده بود. این تکیه تنها و بزرگ‌ترین مرکز تخصصی برای اجرای نمایش است که در ایران ساخته شده و تأثیر به‌سزایی هم در تاریخ تعزیه ایفا کرده است.

کاخ گلستان تهران

کاخ گلستان تهران

همان حوالی کاخ گلستان

تهران بزرگ در ذهن ساکنان‌اش به شهری شلوغ و پر از دود شناخته می‌شود. در این شهر برترین دانشگاه‌های کشور با تراکم بالایی حضور دارند و تمامی وزارت‌خانه‌های کشور و بسیار از شرکت‌های بزرگ نیز در آن قرار دارند. شهرها و شهرک‌های اطراف تهران هم کارخانجات و مراکز صنعتی بسیاری را در بر گرفته‌اند. تمام این عوامل باعث شده است تهران شهری باشد همیشه شلوغ و در عین حال همیشه پر رونق. در این شهر آثار مدرنیته بیش‌تر از سایر نقاط ایران به چشم می‌خورد. اما این تمام ماجرا نیست! کافی است از بناهایی مانند کاخ گلستان، کاخ سعدآباد یا کاخ نیاوران دیدن کنید تا شکوه معماری و تناسب هنر را در دل این شهر شلوغ و پرجمعیت ببینید. هنوز هم در اوج شلوغی میدان امام خمینی می‌توان صفای مردمی را دید که کارشان تجارت است ولی هنوز هم مهربانی در چشمانشان دیده می‌شود. کی سفر چند جاذبه‌ی دیگر از تهران را برمی‌شمارد تا اگر مسافر تهران هستید یا حتی ساکن تهران هستید اما هنوز زیبایی‌های این شهر را لمس نکرده‌اید، ترغیب شوید همه‌ی این زیبایی‌ها را از نزدیک ببینید.

بازار بزرگ تهران

بازار بزرگ و قدیمی تهران در قسمت جنوبی مجموعه کاخ گلستان قرار دارد؛ بازار تهران بسیار وسیع و گسترده است و حجره‌ها و مساجدی قدیمی را در خود جای داده است. این بازار مانند بازارهای کهن ایرانی سرپوشیده و برای گردش با پای پیاده بسیار مناسب است. می‌توانید در این بازار قدم بزنید و زندگی شهری و بازاری را در این مجموعه ببینید. اگر هم خسته شدید سری به رستوران مسلم بزنید. اگر صف را طولانی دیدید، نترسید، سرعت پیش‌روی این صف بسیار بالاست، برای اثبات می‌توانید امتحان کنید!

بازار بزرگ تهران

پارک شهر

قدیمی‌ترین پارک تهران است و قدمت آن به ۱۳۳۹ بازمی‌گردد. در این پارک امکاناتی نظیر موزه‌ی صلح، سایت پرنده‌نگری، آکواریوم پارک شهر، کتابخانه، مسجد و… نیز تعبیه شده است. این پارک شگفت‌انگیز است؛ مثلاً تعداد پرندگان مهاجری که در فصل‌های مختلف به این پارک می‌آیند بنابر مشاهدات آقای پرویز بختیاری، یکی از برترین پرنده‌نگران ایرانی، ۴۰ گونه است!

پارک شهر

باغ و کاخ نیاوران

اگر پس از خروج از کاخ گلستان، وارد متروی پانزده خرداد شوید، و تا انتهای مسیر این خط مترو در شمال، یعنی تجریش بروید، می‌توانید بعد از آن با یک مسیر کوتاه تاکسی به مجموعه‌ی باغ نیاوران برسید. این مجموعه با مساحت ۱۱ هکتار در زمان فتحلی شاه احداث شد و چون در نزدیکی آن، نیزاری قرار داشته، به «نی‌آوران» و بعدها نیاوران معروف شده است. بخش‌های این مجموعه عبارت‌اند از: کاخ اصلی مجموعه به نام کاخ نیاوران کتابخانه‌ی اختصاصی، کوشک احمدشاهی، کاخ صاحب‌قرانیه، موزه‌ی جهان‌نما، باغ کتیبه‌ها، موزه‌ی حوضخانه، موزه‌ی خودروها و مدرسه‌ی اختصاصی. در محل کاخ اصلی فعلی، کاخی با مساحت و ارتفاع کمتر قرار داشته است که در زمان فتحعلی شاه ساخته شده؛ اما محمدرضا پهلوی این کاخ را تخریب و در همان مکان کاخ کنونی نیاوران را ساخته است. بعدها این کاخ به محل سکونت خاندان پهلوی تبدیل شد.

باغ و کاخ نیاوران

کاخ سعدآباد

از همان متروی تجریش که اشاره کردیم، اگر به سمت شمال غرب بروید، در انتهای خیابان طاهری، مجموعه‌ی عمارت‌ها و کاخ‌های سعدآباد را می‌بینید که در مجموع ۱۱۰ هکتار مساحت دارند. در این مجموعه حدود ۳۰ بنای مختلف اعم از موزه‌ها، کاخ‌ها، ساختمان‌ها، فروشگاه‌ها، رستوران‌ها و… قرار گرفته است که در کنار آب ‌و هوای مطبوع و دلپذیر این ناحیه از تهران، جاذبه‌ای تمام نشدنی است. کی سفر به شما توصیه می‌کند حتماً اگر به تهران سفر می‌کنید یا ساکن تهران هستید، دیدن این مجموعه را از دست ندهید.

کاخ سعدآباد

سخن آخر

تهران، شهر عجایب است؛ شهری که شاهد مهم‌ترین و حساس‌ترین اتفاقات تاریخی معاصر بوده و هست. امروزه زندگی در تهران با مدرنیته و سرعت گره خورده، جمعیت زیادی این شهر را شهر آرزوها می‌دانند و در آن دنبال رؤیاهایشان می‌گردند. مجموعه‌ی کاخ گلستان هم روزگاری یک رؤیا بود؛ رؤیایی دست نیافتنی که به واقعیت بدل شد. به کاخ گلستان بروید، از میان صدای بوق ماشین و همهمه‌ی مردم، وارد فضایی بهشت‌گونه شوید و روی دیگر تهران را ببینید، طهران منتظر شماست…!

دسته ها:
}