لطفا صبر کنید...

مسجد جامع اصفهان ؛ آدرس ، تصاویر و هرچه که قبل از رفتن باید بدانید !
امتیاز 0/5 از 0 نظر
0

1398/02/24

وقتی صحبت از گردشگری یا مخصوصاً آثار تاریخی و فرهنگی اصفهان می‌شود، ناخودآگاه ذهن‌ها به دوران صفویان و معماری آن‌ دوران می‌خزد. اما جالب است بدانید که مسجد جامع اصفهان بنایی است که حدود هفت قرن زودتر از حضور صفویان و در قرن سوم پایه‌گذاری شده است و تحولات 12 قرن معماری مساجد را دل خود محفوظ داشته است. این بنای تاریخی مهم، اولین مسجد به سبک معماری چهار ایوان است که الهام بخش ساخت مساجد بسیاری در دنیا اسلام بوده و به همین سبب در سال 2012 در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رسید. با کی سفر همراه باشید تا بیش‌تر با این مجموعه‌ی ارزشمند آشنا شوید.

مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان کجاست ؟

اصفهان در قلب ایران قرار دارد، به همین دلیل دسترسی به آن بسیار آسان است. برای دسترسی به اصفهان از مناطق شمالی و شمال غربی کشور، خود را به تهران برسانید، سپس آزادراه شماره‌ی 7 یا همان آزاد راه خلیج‌فارس را 380 کیلومتر به اصفهان طی کنید. برای آشنایی با این شهر، ویدیو جاذبه های گردشگری اصفهان را ببینید .

راه دسترسی از جنوب، غرب و شرق کشور هم به ترتیب از طریق شهرهای شهرضا روی بزرگ‌راه شماره‌ی 65، نایین روی بزرگ‌راه شماره‌ی 62 و اراک روی بزرگ‌راه شماره‌ی 62 امکان‌پذیر است. اصفهان به خطِّ راه‌آهن سراسری متّصل است؛ فرودگاه بین‌المللی شهید بهشتی اصفهان هم یکی از پر رفت و آمدترین فرودگاه‌های کشور است. مسجد جامع اصفهان در ضلع شمال غربی میدان کهنه یا میدان امام علی (ع) شهر اصفهان قرار دارد.

مطابقت مسجد جامع اصفهان با معیارهای یونسکو

مسجد جامع اصفهان با معیار شماره‌ی ‌2 معیارهای جهانی یونسکو مطابقت دارد. این مسجد اولین ساختمان اسلامی است که با معماری چهار ایوان ساخته شده است. معماری مسجد جامع اصفهان الهام گرفته از سازه‌های ساسانی است که بعدها وارد معماری اسلامی شده‌ است. این‌گونه معماری الگوی ساخت مساجد جدید و زیبا شد. گنبد نظام الملک اولین گنبد دو پوسته‌ی ردیفی در دنیای اسلام است که در آن از مهارت‌های مهندسی جدیدی استفاده شده و در طراحی و ساخت سایر گنبدهای مساجد و قبرستان‌های جهان اسلام از آن الهام گرفته شده است.  بر اساس این دو عنصر، مسجد جامع یک الگوی شناخته شده در طراحی مساجد، ترکیب فضایی و ساخت گنبد است که در بسیاری از دوره‌های بعدی اسلامی به آن اشاره شده است.

مسجد جامع اصفهان

معماری مسجد جامع اصفهان ، اولین اما کامل‌ترین !

مسجد جامع اصفهان 9 ورودی دارد و مانند گذرگاه‌های محلّی  برای مردم، محلِّ عبور هم به حساب می‌آمده است. دو گنبد بسیار مشهور در این مسجد قرار دارد که گویی در رقابت با یکدیگر هستند، گنبد نظام الملک و گنبد تاج‌الملک. این مسجد شاهد رویدادهای زیادی بوده و هست؛ از زمانی که طغرل سلجوقی اصفهان را محاصره کرد و مردم از شدّت سرما ستون‌های چوبی مسجد را سوزاندند، یا زمانی که اسماعیلیان این مسجد را آتش زدند و یا بیست روز بارانی که در سال 1333 هجری شمسی به صورت پیوسته بارید و سقف بسیاری از خانه­‎ها رو به ویرانی گذاشت و مردم مجبور شدند به شبستان مساجد پناه ببرند.

مسجد جامع اصفهان

اصفهان قدیم حول این مسجد قرار داشته؛ وقتی می‌گوییم اصفهان قدیم، منظورمان اصفهان عهد صفوی نیست! بلکه اصفهان هزار سال پیش، یعنی اصفهان عهد سلجوقی و پیش از آن است. شاهکارهایی نظیر گنبد نظام الملک و گنبد تاج‌الملک، صفه‌ی درویش، یا مقبره‌ی خواجه نظام الملک این مسجد را در برگرفته‌اند. کی سفر سعی دارد به‌روزترین و بهترین شیوه‌های سفر و بهترین مقاصد را به شما معرفی کند. شناختنِ آثارِ تاریخی و جاذبه‌های کم‌تر شناخته شده می‌تواند سفری بهتر و بهینه‌تر برای شما بسازد. در ادامه قسمت‌های مختلف مجموعه‌ی بی‌نظیر مسجد جامع اصفهان را برای شما شرح می‌دهیم تا با آگاهی کامل از این اثر جاودان دیدن کنید.

مسجد جامع اصفهان

گنبد نظام الملک

این گنبد، زمانی که هنوز مسجد به شکل مساجد عهد عباسی بود به آن اضافه شد، برای اضافه کردنِ این گنبد به مسجد، لازم بود که ۲۴ ستون را تخریب کنند. در کشفیّات اخیر باستان‌شناسی معلوم شده است که پیرامون این فضا یک دهلیز وجود داشته که آن را از مابقی بنا جدا می‌کرده است، و احتمالاً گنبد و فضای تحتانی‌اش، نمازخانه‌ای برای اشراف، حکّام و امیران، که به دلایل امنیّتی مایل بودند جدا از عامّه مردم نماز بگذارند، ساخته شده  بود.

مسجد جامع اصفهان

گنبد تاج الملک

این گنبد در بخش شمالیِ حیاطِ مسجد واقع شده و قرینه‌ی گنبد خواجه نظام الملک است. ساخت این گنبد را به ابوالغنائم تاج‌الملک از دیگر وزرای عصر سلجوقی نسبت می‌دهند.

مسجد جامع اصفهان

ایوان درویش

این ایوان یا صفه، در فضای شمالى مسجد قرار دارد و قدمتش به قرن ششم هجری می‌رسد؛ کتیبه‌ی گچ‌بُرى داخلیِ آن نیز مربوط به عهد شاه‌ سلیمان صفوى است. تزئینات کاشى‌کارى نماى خارجى این صفه از جمله مرمَّت‌های اداره‌ی باستان‌شناسى اصفهان در سال‌هاى ۱۳۳۶ و ۱۳۳۷ هجرى شمسى است که به همین مناسبت، کتیبه‌اى به خطِّ بنایى به یادگار گذاشته شده است.

مسجد جامع اصفهان

ایوان عمر ابن خطاب

در منتهی‌الیه ضلع شرقی مسجد جامع، صفه‌ی عمر قرار دارد که کتیبه‌ی تاریخی هلال ایوان آن به سلطنت سلطان‌ محمود آل‌مظفر اشاره می‌کند. تاریخ این کتیبه ۷۶۸ هجری قمری را نشان می‌دهد و به خطِّ فردی به اسم عزیز التّقی الحافظ است. علاوه بر این، در این صفه نام استادکاران دیگری همچون حسن کاروان کاشی‌کار یا کوهیار الابرقوهی خطّاطِ کتیبه‌یِ محرابِ صفه هم به چشم می‌خورد.

مسجد جامع اصفهان

محراب اولجایتو

در شمال ایوانِ استاد، شبستانِ کوچکی قرار دارد که زیباترین محرابِ گچ‌بری شده‌ی مسجد را در بردارد. این شبستان که به مسجد اولجایتو معروف است، محرابی دارد که واسطة‌العِقد هنر ایرانی است. بر فراز این محرابِ زیبا نام سلطان محمّد خدابنده و وزیر دانشمند او، محمد ساوی و سال ساخت محراب یعنی سال 710 هجری قمری دیده می‌شود. سلطان محمد خدابنده، حاکم مشهور ایلخانی است که قبل از اسلام آوردن الجایتو لقب داشت و یکی از فاخرترین ساختارهای معماری‌ ایران، گنبد سلطانیه، آرامگاه او است که در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است. 

مسجد جامع اصفهان

شبستان زمستانی بیت الشتاء

شبستان زمستانی بیت الشتاء، بنابر کتیبه‌ سردرش در زمان تیموریان، و به دستور عمادبن‌المظفّر ورزنه‌ای ساخته شده، به همین دلیل به شبستان عماد هم معروف است. این شبستان باشکوه، ستون‌های قطور کوتاه و اتاق‌های خیمه‌ای شکلی دارد. در وسط هر چشمه طاق یک قطعه سنگ مرمر شفّاف هم نصب شده که نور شبستان را تأمین می‌کند.

مسجد جامع اصفهان

کتابخانه خواجه نظام الملک

شبستان جنوب ‌شرقی مسجد، که احتمالاً محلِّ قرارگیری کتابخانه عظیم و مشهور خواجه نظام الملک بوده است، در بمباران شهر اصفهان تخریب و بعدها مانند اول بازسازی شد. این اثر نفیس و باشکوه به‌ خاطر داشتن نسخ گوناگون از ادوار مختلف اسلامی، اهمیّت بسیاری داشته و در جهان اسلام آن روزگاران معروف بوده است.

سنگاب ایوان صاحب

ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد که سنگابی ساده روبه‌روی آن قرار گرفته‌ است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه‌ی آن پنج جام‌گاه طرّاحی شده ‌است. در بالای سطحِ خارجی سنگاب، کتیبه‌ی صلوات بر چهارده معصوم(ع) به خطِّ ثُلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچکی نقش شده، و در قسمت پایینی سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ نقش بسته‌اند.

مسجد جامع اصفهان

همان حوالی مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان به تنهایی پر از شگفتی است، اما توصیه‌ی ما در کی سفر این است که در کنار بازدید از آن از آثار جذاب دیگر اصفهان، شهر افسانه‌های هزار و یک شب ایران هم دیدن کنید. آثار  زیبای تاریخی اصفهان بیش‌تر مربوط به دوره‌ی صفویه و حضور آن‌ها در اصفهان است؛ اما مسجد جامع جزو معدود آثار به جای مانده از عهد پیش از صفویان است. در ادامه چند نمونه از جاذبه‌های دیگر اصفهان را به شما معرفی می‌کنیم که فاصله‌ی آن‌ها تا مسجد زیاد نیست و به اندازه‌ی قدم زدنی کوتاه می‌توانید به آن‌ها برسید.

میدان نقش جهان

میدان نقش جهان یک میدان عمومی در مرکز شهر اصفهان است که به فرمان شاه عباس اول در قرن دهم هجری قمری، بر اساس نقشه‌ای منظّم و منسجم ساخته شد و به‌عنوان قلب پایتخت صفویان لقب گرفت. این میدان نه تنها یکی از بزرگ‌ترین میادین تاریخی دنیا است، بلکه نمونه‌ی بی‌نظیری از تلفیق معماری ایرانی و اسلامی هم هست. اطراف میدان مغازه‌ها و حجره‌هایی در دو طبقه قرار دارند که از چهار سمت، خود میدان را به چهار بنای مهم دیگر وصل می‌کنند؛ از شرق به مسجد شیخ لطف‌الله، از غرب به عمارت عالی‌قاپو، از شمال به سردر بازار قیصریه و از جنوب به مسجد شاهی (در زبان محلّی مسجد شاه) یا مسجد جامع عباسی. 

میدان نقش جهان مستطیلی با طول و عرض به ترتیب 560 و 160 متر است که حدود 9 هکتار مساحت دارد. تمام عناصری که در این میدان هستند از جمله مغازه‌ها و حجره‌ها، به ‌خاطر تزئینات زیبایشان با کاشی‌های لعاب‌دار، در نوع خود بسیار منحصربه‌فرد هستند. میدان نقش جهان، از جنبه‌های فرهنگی، مذهبی، قدرت اجتماعی، حکومت‌داری و سیاسی  قلب حکومت صفوی به حساب می‌آمده است.

میدان نقش جهان

عمارت چهل ستون

این عمارت در واقع از باغ‌های سلطنتی دوره‌ی صفویّه است که بر اساس معماری باغ‌های ایرانی ساخته شده و در غرب میدان نقش جهان، در خیابان استانداری، قرار دارد. اگر از نقش جهان پیاده به سمت این کاخ حرکت کنید، در مسیر خود و همچنین در اطراف استخر مرکزی درختان بلند و کهن‌سالی را می‌بینید که منظره‌ی بی‌نظیری خلق کرده‌اند.

ایوانِ اصلی این عمارت ۲۰ ستون دارد که انعکاس تصویر آن‌ها در استخر زیبا و بزرگ جلوی ساختمان، باعث شده تا این بنا به چهل‌ستون مشهور شود. چهل‌ستون از نخستین آثاری است که در آن تزئینات وسیع، آیینه‌کاری و نقاشی‌های دیواری به چشم می‌خورد. دیوارهای این عمارت با آیینه‌های قدّی، شیشه‌ها و نقاشی‌ها پوشیده شده و درها و پنجره‌ها با منبَّت‌کاری و خاتم‌کاری تزئین شده‌اند. معماریِ کاخ ترکیبی از هنرِ ایرانی، چینی و فرنگی است.  

عمارت چهل ستون

کاخ هشت بهشت

محلِّ سکونت آخرین پادشاهان صفوی، همین کاخ هشت بهشت بوده که اکنون در شرق خیابان چهارباغ عباسی قرار دارد. کاخ هشت بهشت با نام‌های دیگری نظیرِ هشت به هشت، هشت در بهشت و باغ بلبل هم شناخته می‌شده است. باغی که در این کاخ قرار داشته، جزئی از باغ بزرگ نقش‌جهان بوده است که این روزها به‌عنوان پارک از آن استفاده می‌شود. این کاخ ۸ ضلعی ۴ نما دارد و در دو طبقه و دو متر بالاتر از سطح زمین ساخته شده است.

دور تا دور آن را درختان کاج بلند و کهن‌سالی در بر گرفته‌اند‌ که از شمال به قصر چهل‌ستون، و از غرب به خیابان چهارباغ منتهی می‌شوند. در وسط تالار این کاخ، حوضی ۸ ضلعی از جنس مرمر معروف به حوض مروارید قرار دارد که معماریِ آن به گونه‌ای است که آب از سوراخ‌هایش مانند مروارید به داخل حوض می‌ریزد.

کاخ هشت بهشت

موزه‌ هنرهای معاصر

این موزه از بناهای باقی‌مانده از دوره‌ی صفویه است و در کنار ورودی چهل‌ستون قرار گرفته. در گذشته به جای این موزه عمارت رکیب‌خانه و جامه‌سرای سلطنتی قرار داشته است. این بنا دو طبقه و هفت بخش اصلی دارد که عبارت‌اند از: خط و کتابت، آثار لاکی و روغنی،  نگارگری، آثار فلزی،  رودوزی‌ها و دست‌بافته‌ها، آبگینه، سفال، چینی و آثار چوبی. آثار موجود در قسمت خط و کتابت این موزه، قطعات خوش‌نویسی شده‌ی قرآن، احادیث، کتب ادعیه و اشعار هستند. بخش لاکی مجموعه‌ای از قلمدان‌ها، جای طومار و قاب‌های آیینه‌ است. دست‌بافته‌ها متعلق به آثار دوران صفویه تا قاجاریه هستند و نگارگری مجموعه‌ای از آثار مختلف مانند مینیاتور‌های هرات، اصفهان و تبریز و همچنین تک چهره‌های قاجار است. ساعت بازدید از این موزه‌ تاریخی، هر روز از ۸ صبح تا ۴ بعد از ظهر است.

موزه‌ هنرهای معاصر

پل الله وردی‌ خان یا سی و‌ سه پل

پل الله وردی خان، همان سی و‌ سه پل معروف است که با ۳۳ دهانه، ۲۹۵ متر طول و ۱۴ متر عرض بر روی زاینده رود ایستاده. این پل خیابان چهارباغ عباسی را به چهارباغ بالا وصل می‌کند. سی‌و‌سه پل در ابتدا ۴۰ چشمه داشته که با کاشت درخت و انحراف آب، برخی دهانه ها متروک شده‌اند؛ اما همچنان به پل ۴۰ چشمه هم معروف است. از نام‌های دیگر آن، پل جلفا و پل شاه عباسی است.

برخی معتقدند که ۳۳ از عدد مربوط به الهه‌ی آب، آناهیتا گرفته شده که 133 است و این پل نمادی از آناهیتا است. در گذشته جشن‌های نوروز، آب‌ریزان ارامنه و مراسم خاج‌شویان ارامنه‌ی جلفا در محدوده‌ی سی و‌ سه‌پل برگزار می‌شده است. مصالح به کار رفته در ساخت این بنا، در طبقه‌ی بالایی آجر و ملات ساروج و گچ، و در طبقه زیرین سنگ است. ترک‌هایی که بر پیکر سی‌وسه پل دیده می‌شوند، حاصل حفر تونل مترو و خشک شدن‌های پی در پی زاینده رود است،  خطری جدی برای این بنای تاریخی و باستانی.

پل الله وردی‌ خان یا سی و‌ سه پل

انگورستان

انگورستان ملک از آثار مربوط به دوره‌ی قاجار است که در خیابان ملک و محلّه‌ی شیخ یوسف قرار دارد. انگورهایی که در این بنا وجود داشته‌اند، در زمان نادرشاه به‌عنوان مالیات از مردم گرفته می‌شده است. این باغ در طول سالیان دراز تغییرات زیادی داشته و اکنون تبدیل به حسینیه‌ی بزرگی شده است. سفره‌خانه، اتاق آرامگاه و دیگر اتاق‌های اطراف حیاط دارای گچ‌بری‌ها، آیینه‌کاری‌ها و کاشی‌کاری‌های زیبایی هستند که ساختمان را چشم‌نواز کرده‌اند.

انگورستان

سخن آخر

مسجد جامع اصفهان مجموعه‌ بی‌نظیری است که بیش از هزار سال از عمرش می‌گذرد؛ این مسجد که در قلب شهر اصفهان قرار دارد، آثاری مربوط به دوره‌ها و تمدّن‌های متعدّدی را در خود جای داده و مجموعه‌ای نفیس و بی‌نظیر از آثار تاریخی و هنری را محفوظ داشته است. سرِ ظهر به مسجد جامع اصفهان بروید و زمانی که از حوض، آب خنکی به سر و رویتان می‌زنید از بانگ اذان که مانند هزار سال پیش در دالانِ‌ شبستان‌ها طنین‌انداز می‌شود لذّت ببرید. به مسجد جامع اصفهان، یادگارِ دوران داستان‌های هزار و یک شب، خوش آمدید!

اگر به اصفهان سفر کردید، عمارت عالی قاپو را فراموش نکنید . همچنین اگر به جاذبه های مذهبی علاقه دارید، حتما کلیسای وانک را ببینید . اگر هم به خارج از شهر رفتید، پیشنهاد می‎کنیم که سری به روستای ابیانه و شهر چادگان بزنید.

راهنمای سفر به اصفهان

دسته ها:
}