لطفا صبر کنید...

میدان نقش جهان اصفهان ؛ معروفترین اثر تاریخی نصف جهان
امتیاز 0/5 از 0 نظر
0

1398/02/24

میدان نقش جهان معروف‌ترین اثر تاریخی اصفهان و یکی از آثار ایرانی است که هنوز در زندگی مردم اصفهان نقش دارد و زندگی در رگ‌هایش جاری است. این میدان منحصربه‌فرد با وجود این‌که در قلب شهر پرجمعیت و پررونقی مثل اصفهان است، اما همچنان پر از آرامش و عطر گل‌ است؛ چرا که از چهار طرف خود با چهار عمارت محصور شده است که عبارت‌اند از: مسجد شیخ لطف‌الله، عمارت عالی‌قاپو ، بازار قیصریه و مسجد شاه. این میدان در سال ۱۹۷۹ به همراه مجموعه های تخت جمشید و زیگورات چغازنبیل به عنوان اولین آثار ایرانی در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رسید. با کی سفر، خود را درون تالار عالی‌قاپو حس کنید، عطر گل‌ها را استشمام کنید و از فضای معنوی مساجد میدان نقش جهان بهره ببرید. با ما همراه باشید تا میدان نقش جهان را بیشتر بشناسیم.

میدان نقش جهان

میدان نقش جهان اصفهان

میدان نقش جهان کجاست ؟

در قلب ایران قرار دارد، به همین دلیل دسترسی به آن بسیار آسان است. برای دسترسی به اصفهان از مناطق شمالی و شمال غربی کشور، خود را به تهران ( معرفی شهر تهران ) برسانید تا سپس آزادراه شماره‌ی ۷ یا همان آزاد راه خلیج‌فارس، شما را بعد از طی ۳۸۰ کیلومتر، به اصفهان برساند. دسترسی به اصفهان از جنوب، غرب و شرق کشور هم به ترتیب از طریق شهرهای شهرضا روی بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۵، نایین روی بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۲ و اراک روی بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۲ امکان‌پذیر است. اصفهان به خطِّ راه‌آهن سراسری متّصل است و فرودگاه بین‌المللی شهید بهشتی هم یکی از پر رفت و آمدترین فرودگاه‌های کشور است. میدان نقش جهان در مرکز شهر اصفهان قرار گرفته و توسّط دو خیابانِ استانداری و نشاط احاطه شده است.

میدان نقش جهان اصفهان

نامگذاری و جایگاه میدان نقش جهان در ادبیات فارسی

میدان نقش جهان در محلِّ باغی سلطنتی به نام باغِ بزرگ نقش جهان ساخته شد و پس از ساخته شدن، نامِ این باغ را از آنِ خود کرد. در سفرنامه‌های جهان‌گردان غربی که در زمان صفویّه به ایران سفر کرده‌اند، از این باغ نام بُرده شده و زیبایی و سرسبزیِ آن وصف‌ناپذیر توصیف شده است.

در زبان عامّه‌ی مردم اصفهان، میدان نقش جهان، میدانِ نو نامیده می‌شده است که این نام‌گذاری دلیلی تاریخی دارد. در سمت دیگر شهر اصفهان، میدانی وجود داشته به نام میدان عتیق یا میدانِ کهنه. این میدان، کمی کوچک‌تر از میدان نقش جهان و با مصالحی چون آجر و خشت ساخته شده بود و قدمتش به عصر سلجوقی یا پیش‌تر از آن می‌رسیده، زمانی که حدود ۱۰۰۰ سال پیش اصفهان پایتخت سلجوقیان بود.

میدانِ کهنه مانند میدان نقش جهان، یکی از میدان‌های اصلی شهر بوده و در اضلاعش، اماکن مهمّی چون مسجد جامع اصفهان، گنبد خواجه نظام‌الملک و بازار بزرگ اصفهان قرار داشته است. میدان کهنه تقریباً از میان رفت و تنها نامش بر یکی از محلّه‌های قدیمی شهر اصفهان به یادگار مانده است؛ محلّه‌ی میدان کهنه. در سال‌های اخیر این میدان طی عملیات‌های باستان‌شناسی مکرّر کشف و احیاء شد و اکنون با فاصله‌ی کمی از میدان نقش جهان، با نام میدان عتیق یا میدان امام علی(ع) قابل دسترسی است.

نام دیگری که بر این میدان نهاده بودند میدان شاه یا میدان شاه عباسی بود که یادگار شاه‌عباس بزرگ، شاه معروف صفوی است که نامش با شهر اصفهان گره خورده است.

پس از انقلاب این میدان را با نام میدان امام نام‌گذاری کرده‌اند و تا به امروز با همین نام شناخته می‌شود.

میدان نقش جهان اصفهان

مطابقت میدان نقش جهان با معیارهای یونسکو

میدان نقش جهان اصفهان با سه مورد از معیارهای یونسکو مطابقت دارد

معیار شماره‌ی ۱

نقش جهان با وصفی که از آن شد، در زمان کوتاهی، طبق نقشه‌ای هماهنگ و منسجم ساخته شد. تمام بناهای اطراف میدان، در نوع خود بی‌نظیراند. مسجد شاه که در ضلع شمالی میدان قرار دارد، ورودیِ عظیم چهارگوشی دارد که مقرنس‌هایی در وسط آن ساخته شده و بخش درونی آن، با کاشی‌های لعاب‌دار زیبایی آراسته شده است. این ورودی که دو مناره دارد، توسّط یک دورازه به ایوان جنوبی متّصل می‌شود.

در انتهای این ایوان حیاطی بزرگ قرار دارد که بخش‌های مختلف مسجد را به هم متصل می‌کند. کلِّ مسجد در راستای قبله (شمال‌شرق به جنوب‌غرب) ساخته شده در حالی که جهت خود میدان شمالی ـ جنوبی است و این یکی از زیبایی‌های عجیب میدان نقش جهان است. عمارت عالی‌قاپو هم در اصل یک ورودی منحصربه فرد به باغ‌های مجلل پشت میدان است. اطراف خود میدان مغازه‌های زیادی قرار دارند که سقفشان بر روی ۱۸ تیرک چوبی استوار است.

تمام عناصر معماری میدان نقش جهان که شامل طاق‌های پشت سر هم نیز می‌شود، با کاشی‌های لعاب‌دار و نقش‌دار تزئین شده است؛ با این حال تزئینات درون خود میدان هم با داشتن درختان، گل‌ها، گلدان‌ها و… بیش‌تر به چشم می‌آید. در این میان، نقش ترکیبات مجازی رضا عباسی نیز نباید فراموش شود. رضا عباسی رئیس مدرسه‌ی نقاشی اصفهان در زمان شاه عباس صفوی بوده که شهرتی جهانی دارد.

معیار شماره‌ی ۵

درحالی که اکثر محیط‌های شهری در ایران بسیار در هم تنییده و شلوغ هستند (به‌جز محوّطه‌ی کارونسراها)، میدان نقش جهان اصفهان یک عنصر شهری بی‌نظیر در ایران است. این نوع معماری شهری نمونه‌ای زیبا است که در معرض فراموشی قرار دارد.

معیار شماره‌ی ۶

میدان نقش جهان در قلب پایتخت صفویان قرار داشته که برای موارد زیادی از جمله عزیمت سپاه به میدان نبرد، اقامت مسافران، بازی چوگان، مراسم‌ها و تنبیه‌های عمومی استفاده می شده است. بالکن روی سردر قیصریّه هم مکانی مناسب بوده که نمایش موسیقی در آن اجرا می‌شده است. تالار عالی‌قاپو مستقیماً به اتاق پادشاه متّصل بوده که در آن‌جا، شاه سُفرا را به حضور می‌پذیرفته است. میدان نقش جهان در مدّت زمان کوتاهی به یک مجموعه‌ی فرهنگی و اجتماعی دوران صفویان تبدیل شد.

میدان نقش جهان اصفهان

چهار عنصر منحصر به‌ فرد از میدان نقش جهان برای جهان

میدان نقش جهان یک میدان عمومی در مرکز شهر اصفهان است که به فرمان شاه عباس اول در قرن دهم هجری قمری ساخته شد و به‌عنوان قلب پایتخت صفویان شناخته می‌شد. این میدان نه تنها یکی از بزرگ‌ترین میادین دنیاست، بلکه نمونه‌ی بی‌نظیری از تلفیق معماری ایرانی و اسلامی نیز محسوب می‌شود. اطراف میدان مغازه‌ها و حجره‌هایی در دو طبقه قرار دارند که از چهار سمت، خود میدان را به چهار بنای مهم دیگر وصل می‌کنند.

از شرق، مسجد شیخ لطف الله، از غرب، عمارت عالی‌قاپو، از شمال سردر بازار قیصریه و از جنوب  مسجد شاه یا مسجد جامع عباسی.  میدان نقش جهان مستطیلی با طول و عرض ۵۶۰ و ۱۶۰ متر است و حدود ۹ هکتار مساحت دارد. تمام عناصری میدان نقش جهان از جمله مغازه‌ها و حجره‌ها، به‌خاطر تزئینات زیبایشان با کاشی‌های لعاب‌دار، در نوع خود بسیار منحصربه‌فرد هستند. میدان نقش جهان، از جنبه‌های فرهنگی، مذهبی، قدرت اجتماعی، حکومت‌داری و سیاست، قلب حکومت صفوی به حساب می‌آمده است.

عمارت عالی قاپو

در دوره‌ی حکومت صفوی و پس از انتقال پایتخت از تبریز ( معرفی شهر تبریز ) به اصفهان، با دستور شاه عباس اول، عمارت عالی‌قاپو ساخته شد. این عمارت، که در گذشته به آن دولت‌خانه‌ی مبارکه می‌گفتند، در غرب میدان نقش جهان و رو‌به‌روی مسجد شیخ لطف‌الله قرار دارد.

عالی‌قاپو از سه طبقه تشکیل شده که هر طبقه دو نیم‌طبقه دارد؛ با احتسابِ بام طبقه‌ی آخر، می‌توان گفت عالی قاپو ۷ طبقه است که به دلیل تغییرات و اضافات معماری، از هر طرف نمایی متفاوت دارد. بنا بر تحقیقاتآنوبانینی، ریشه‌ی نام این عمارت که در محاوره بیش‌تر عالی قاپو نامیده می‌شود، ترکیبِ دو کلمه‌ی عالی و قاپو (در زبان ترکی به معنای دَر) است. درب عالی قاپو به باب عالی عثمانیّه شباهت دارد و برای ورود به کاخ، باید با حالت خمیده وارد شُد. امّا نام دیگر این عمارت علی قاپو است که منسوب به بارگاه حضرت علی است؛ معروف است که شاه عباس اول پس از انتقال درِ نقره‌ای به آستان امام علی، درِ قدیمی را برای تبرّک به اصفهان آورد و در این عمارت نصب کرد.

در نزدیکی عالی‌قاپو توحیدخانه قرار دارد که از الحاقات آن است و سکونتگاه و خانقاه دراویش بوده است. در سرتاسر این عمارت مینیاتورهای رضا عباسی به چشم می‌خورد. در آخرین طبقه‌ی عالی قاپو، اتاقی تحت عنوان اتاق موسیقی یا اتاق صوت قرار دارد که گچ‌بری‌های بی‌نظیری در آن کار شده است. تصویر انواع جام و صراحی‌ با زیبایی و ابتکار خاصّی گچ‌بری ‌شده است که می‌تواند انعکاس‌ صداها را گرفته تا طبیعی شنیده شوند. عالی‌قاپو در دوران قاجار محلِّ سکونت ظلّ‌ّالسلطان بوده که در آن زمان تغییراتی در کتیبه ها داده شده است.

عمارت عالی قاپو

مسجد شیخ لطف الله

این مسجد که در ضلع شرقی نقش جهان و روبروی عمارت عالی قاپو قرار دارد، از شاهکار‌های کاشی‌کاری قرن ۱۰ است که به دستور شاه عباس اول و توسّط استاد محمّدرضا اصفهانی ساخته شده. از ویژگی‌های خاصِّ این مسجد می‌توان به عدم وجود مناره و صحن و ایوان در آن اشاره کرد. این مسجد محلِّ عبادت درباریان و خانواده‌ی شاه بوده است. در معماری اسلامی مناره نمادی است برای دعوت مردم عادی به مسجد؛ به همین علّت در ساخت این مسجد مناره تعبیه نشده است. استفاده از نورهای طبیعی، رنگ‌های زیبا و نقوش اسلیمیِ خیره‌کننده، از عواملی است که این مسجد را از سایر مساجد اصفهان متمایز کرده است. در داخل محراب ۲ لوح و در اطراف محراب نیز کتیبه‌های زیادی قرار دارد که برای بازدیدکنندگان جالب توجّه است.

مسجد شیخ لطف الله

سردر قیصریه

سردر بازار قیصریه که میدان نقش جهان را به بازار بزرگ اصفهان متّصل می‌کند، در ضلع شمالی میدان است. بازار بزرگ اصفهان حدود ۲ کیلومتر طول دارد و بازار قیصریّه یا بازارِ سلطانی نیز بخشی از آن و یکی از عمده‌ترین مراکز عرضه‌ی صنایع دستی است. این بازار از بناهای مربوط به دوره‌ی صفویّه است و در سردَر آن چند تابلوی نفیس نقاشی کار شده است.

سردر قیصریه

سردر قیصریه

مسجد امام اصفهان ( مسجد شاه سابق )

مسجد امام اصفهان و یا مسجد شاه اصفهان در ضلع جنوبی میدان قرار دارد و با معماری قابل توجّهی، رو به قبله ساخته شده است. این مسجد خود ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد و در آن حدِّ اعلای معماری رنگ‌ها در ایران به نمایش گذاشته شده که مربوط به دوران صفویان است. مسجد شاه در اوایل قرن یازدهم ساخته شد و شاه عباس ثواب آن را به روح جدّش، شاه طهماسب اول تقدیم کرد.

مسجد امام اصفهان

ورودی مسجد که به شکل نصف یک هشت ضلعی است، در نظر مردم مانند دستانی است که به قصد در آغوش گرفتن از هم گشوده شده‌اند. ملّا عبدل تبریزی و محمّدرضا امامی آیاتی از قرآن را در پیرامون ایوان‌های مسجد نگاشته‌اند. استاد فریدون نائینی هم معمار گنبد زیبای این مسجد بوده است. کاشی‌کاری‌های پر ابهت لاجوردی و زرد سراسر مسجد را پوشانده‌اند و زیر گنبد انعکاس صوتی برقرار است که تمام معماران و موسیقی‌دانان جهان را به حیرت انداخته.

مسجد شاه

 همان حوالی میدان نقش جهان

میدان نقش جهان، پس از میدان سرخ روسیه و میدان شهر ممنوعه‌ چین،  سومین میدان تاریخی جهان است. توصیه‌ی ما در کی سفر این است که در کنار بازدید از میدان نقش جهان و لذّت بردن از فضای آن، از دیگر آثار بی‌نظیر اصفهان هم دیدن کنید. در این‌جا تنها مجال اشاره به چند بنای مهم تاریخی در اطراف میدان نقش جهان فراهم است، که به اندازه‌ی قدم زدنی کوتاه می‌توان به آن‌ها رسید.

عمارت چهل ستون

این عمارت از باغ های سلطنتی دوره‌ی صفویّه است که بر اساس معماری باغ‌ ایرانی ساخته شده و در غرب میدان نقش جهان، در خیابان استانداری قرار دارد. اگر از میدان نقش جهان پیاده به سمت این کاخ حرکت کنید، در مسیر خود و همچنین در اطراف استخر مرکزی درختان بلند و کهن‌سالی را می‌بینید که منظره‌ی جذابی را خلق کرده‌اند. ایوانِ اصلی این عمارت ۲۰ ستون دارد که انعکاس تصویر آن‌ها بر استخر زیبا و بزرگ جلوی ساختمان، باعث شده تا این بنا به چهل‌ستون مشهور شود. چهل‌ستون از نخستین آثاری است که در آن تزئینات وسیع، آیینه‌کاری و نقاشی‌های دیواری به چشم می‌خورد. دیوارهای این عمارت با آیینه‌های قدّی، شیشه‌ها و نقاشی‌ها پوشیده شده و درها و پنجره‌ها با منبَّت‌کاری و خاتم‌کاری تزئین شده‌اند. معماریِ کاخ ترکیبی از هنرِ ایرانی، چینی و فرنگی است.

عمارت چهل ستون

عمارت چهل ستون

کاخ هشت بهشت

محل سکونت آخرین پادشاهان صفوی، همین کاخ هشت بهشت بوده که اکنون در شرق خیابان چهارباغ عباسی قرار دارد. نام‌های دیگری نظیرِ هشت به هشت، هشت در بهشت و باغ بلبل هم برای کاخ هشت بهشت به کار برده شده. باغ درون کاخ هشت بهشت، جزئی از باغ بزرگ نقش‌جهان بوده است که این روزها به‌عنوان پارک استفاده می‌شود. این کاخ ۸ ضلعی ۴ نما دارد و در دو طبقه و دو متر بالاتر از سطح زمین ساخته شده است. دور تا دور آن را درختان کاج بلند و کهن‌سال در بر گرفته‌ که از شمال به قصر چهل‌ستون، و از غرب به خیابان چهارباغ منتهی می‌شوند. در وسط تالار این کاخ، حوضی ۸ ضلعی از جنس مرمر معروف به حوض مروارید قرار دارد که معماریِ آن به گونه‌ای است که آب از سوراخ‌هایش مانند مروارید به داخل حوض می‌ریزد.

کاخ هشت بهشت

موزه‌ هنرهای معاصر

این موزه از بناهای باقی‌مانده از دوره‌ی صفویه است که در کنار ورودی چهل ستون قرار دارد. در گذشته به جای این موزه عمارت رکیب‌خانه و جامه‌سرای سلطنتی قرار داشته است. این بنا دو طبقه و هفت بخش اصلی دارد که عبارت‌اند از: خط و کتابت، آثار لاکی و روغنی، نگارگری، آثار فلزی، رودوزی‌ها و دست‌بافته‌ها، آبگینه، سفال و چینی، آثار چوبی. آثار موجود در قسمت خط و کتابت این موزه، قطعات خوشنویسی قرآن، احادیث، کتب ادعیه و اشعار هستند. بخش لاکی مجموعه‌ای از قلمدان‌ها، جای طومار و قاب‌های آیینه‌ها است. دست‌بافته‌ها متعلق به آثار دوران صفویه تا قاجاریه هستند و نگارگری مجموعه‌ای از آثار مختلف مانند مینیاتور‌های هرات، اصفهان و تبریز و همچنین تک چهره‌های قاجار است. ساعت بازدید از این موزه‌ی تاریخی، هر روز از ۸ صبح تا ۴ بعد از ظهر است.

موزه‌ هنرهای معاصر

پل الله وردی خان یا سی و‌ سه پل

پل الله وردی خان همان سی و‌ سه پل معروف است که با ۳۳ دهانه، ۲۹۵ متر طول و ۱۴ متر عرض بر روی زاینده رود قرار دارد. این پل خیابان چهارباغ عباسی را به چهارباغ بالا وصل می‌کند. سی‌و‌سه پل در ابتدا ۴۰ چشمه داشته که با کاشت درخت و انحراف آب، برخی دهانه ها متروک شده‌اند؛ اما همچنان به پل ۴۰ چشمه هم معروف است. از نام‌های دیگر آن، پل جلفا و پل شاه عباسی است.

برخی معتقدند که ۳۳ از عدد مربوط به الهه‌ی آب، آناهیتا گرفته شده که ۱۳۳ است و این پل نمادی از آناهیتا است. در گذشته جشن‌های نوروز، آب‌ریزان ارامنه و مراسم خاج‌شویان ارامنه‌ی جلفا در محدوده‌ی سی‌و‌سه‌پل برگزار می‌شده است. مصالح به کار رفته در این بنا، در طبقه‌ی بالایی آجر و ملات ساروج و گچ، و در طبقه زیرین سنگ است. ترک‌هایی که بر پیکر سی‌وسه پل دیده می‌شوند، حاصل حفر تونل مترو و خشک شدن‌های پی در پی زاینده رود است که برای این بنای تاریخی و باستانی خطری جدی محسوب می‌شود.

پل الله وردی خان یا سی و‌ سه پل

متأسفانه در سال‌های اخیر به دلیل خشک شدن آب زاینده رود دیگر زیبایی‌های عکس یالا را نمی‌توان شاهد بود بلکه این روزها در زیر سی‌وسه پل با چشم‌انداز روبرو مواجه هستیم.

پل الله وردی خان یا سی و‌ سه پل

انگورستان

انگورستان ملک از آثار متعلق به دوره‌ی قاجار است که در خیابان ملک و محلّه‌ی شیخ یوسف قرار دارد. انگورهایی که در این بنا وجود داشته‌اند، در زمان نادرشاه به عنوان مالیات از مردم گرفته می‌شده است. این باغ در طول سالیان دراز تغییرات زیادی داشته است و اکنون تبدیل به حسینیه‌ی بزرگی شده است. سفره‌خانه، اتاق آرامگاه و دیگر اتاق‌های اطراف حیاط دارای گچ‌بری‌ها، آیینه‌کاری‌ها و کاشی‌کاری‌های زیبایی هستند که ساختمان را چشم‌نواز کرده‌اند.

انگورستان

اقامت و هزینه های سفر به میدان نقش جهان و اصفهان

اصفهان شهریست که در آن مشکل اقامت نخواهید داشت. هتل همام که هتلی دو ستاره است و می‌توانید با هزینه‌ای مقرون به صرفه ( به ازای هرشب ۸۵۰۰۰ تومان) در آن اقامت کنید. این هتل در دروازه شیراز و خیابان هزار جریب قرار دارد. اگر خواهان اقامتی لوکس و خاطره انگیز هستید پیشنهاد ما هتل عباسی است. هتلی پنج ستاره که آن را قدیمی‌ترین هتل جهان می‌دانند. این هتل در خیابان پاسداران قرار دارد و تنها با ۱۵ دقیقه پیاده‌روی به نقش جهان می‌رسید.

میدان نقش جهان اصفهان

اگر مایل به اقامت شبانه به صورت کمپینگ هستید تیم توربورد پارک فدک را پیشنهاد می‌دهد. بوستانی امن و زیبا که با هزینه‌ای اندک امکانات اولیه را در اختیار مسافرین قرار می‌دهد. در کنار آن می‌توانید در آپارتمان‌هایی که به مسافران اجاره داده می‌شوند اقامت کنید. این خانه‌ها مبله هستند و نسبت به هتل‌ها مقررات و هزینه کمتری دارند.

سخن آخر

اصفهان، نگین انگشتریِ ایران است و نقش جهان، نگین انگشتریِ اصفهان. به میدان نقش جهان بروید، کنار حوض وسط میدان بنشینید و از تماشای سرخی غروب آفتاب روی گنبد نخودی‌رنگ شیخ‌لطف‌الله لذّت ببرید. دورتادور میدان را قدم بزنید و هوای مطبوع اصفهان را با صدای زنگوله‌ی کالسکه‌های نقش جهان در ریه‌هایتان ذخیره کنید. این‌جا تماشاگهِ راز است، این‌جا تاریخی شگفت دارد که به‌طور ملموسانه‌ای با زندگی روزمرّه‌ی مردم عجین شده است. نقش جهان اصفهان، اولین پیشنهاد کی سفر برای شماست!

اگر به استان اصفهان سفر کردید، بازدید از کلیسای وانک ، روستای ابیانه و شهر چادگان را فراموش نکنید.

راهنمای سفر به اصفهان

دسته ها:
}